Rośliny i odmiany

Groch polny (Pisum sativum) jest najpowszechniejszą rośliną strączkową w Polsce, cenioną szczególnie jako przedplon dla zbóż ozimych. Wiążąc azot atmosferyczny symbiotycznie z bakteriami Rhizobium, poprawia żyzność gleby i zmniejsza wymagania na nawożenie azotowe następnych roślin. Ziarno jest bogatym źródłem białka (22–28 %).

Soja zwyczajna (Glycine max) jest rośliną strączkową ciepłolubną, o najwyższej zawartości białka (35–45 %) i oleju (18–22 %) spośród wszystkich roślin uprawnych. W Polsce uprawa soi się rozwija dzięki hodowli odmian krótkodziennych oraz ociepleniu klimatu; jest doskonałą rośliną przedplonową i źródłem azotu dla gleby.

Jęczmień jary (Hordeum vulgare) jest najważniejszą wiosenną rośliną zbożową w Polsce, uprawianą głównie do produkcji słodu browarniczego (piwo), paszy i żywności. Wymaga dobrej przedplony i wczesnego siewu, ponieważ późniejszy termin siewu znacznie obniża plon i pogarsza parametry słodownicze.

Jęczmień ozimy (Hordeum vulgare) jest ozimą rośliną zbożową o najkrótszym okresie wegetacyjnym wśród ozimych zbóż — zbiera się go o 1–2 tygodnie wcześniej niż pszenicę. Jest mniej odporny na zimowe mrozy, ale osiąga wysokie plony i wykorzystywany jest głównie jako pasza i surowiec do produkcji słodu.

Kukurydza zwyczajna (Zea mays) jest ciepłolubną rośliną jednoroczną o największym potencjale plonotwórczym spośród wszystkich roślin polowych w Polsce. Uprawiana jest na ziarno, kiszonkę (cały łan) oraz jako roślina energetyczna do biogazu. Wymaga ciepłych warunków oraz odpowiedniego zaopatrzenia w wodę i składniki odżywcze.

Owies siewny (Avena sativa) jest wiosenną rośliną zbożową uprawianą dla ziarna i paszy. Znosi chłodniejsze i wilgotniejsze obszary oraz ma niskie wymagania co do przedplonu. Wykorzystywany jest w żywieniu ludzi (płatki, kasze), w paszoznawstwie oraz jako zielona biomasa (GPS).

Pszenica jara (Triticum aestivum) jest wysiewana na wiosnę i zbierana o 2–3 tygodnie wcześniej niż pszenica ozima. Osiąga niższe plony, jednak jej ziarno ma zazwyczaj wyższą zawartość białka i glutenu, co predestynuje ją do produkcji mąki spożywczej o dobrych właściwościach piekarniczych.

Pszenica ozima (Triticum aestivum) jest najpowszechniejszym zbożem w Polsce, uprawianym głównie na ziarno przeznaczone do konsumpcji i paszy. Forma ozima jest wysiewana na jesieni i zbierana latem, osiąga wyższe plony niż forma jara.

Tritikale jest sztucznym hybrydem pszenicy (Triticum) i żyta (Secale), łączącym potencjał plonotwórczy pszenicy z odpornością i przystosowaniem żyta. Uprawia się ją głównie jako paszowe zboże, a w ostatnich latach także jako roślinę energetyczną (GPS, biogaz), korzystną na mniej urodzajnych stanowiskach.

Żyto ozime (Secale cereale) jest bardzo odporną ozimą rośliną zbożową, znoszącą najzimniejsze i najmniej urodzajne warunki ze wszystkich zbóż. W Polsce uprawiane jest na lekkich, piaszczystych i kwaśnych glebach, które nie nadają się do uprawy pszenicy, zarówno na ziarno spożywcze (chleb żytni), jak i jako roślina energetyczna (GPS, biogaz).

Burak cukrowy (Beta vulgaris var. saccharifera) jest najważniejszą rośliną cukrowną strefy umiarkowanej, uprawianą dla korzenia o zawartości cukru 16–20 %. Przetwarzany jest wyłącznie w cukrowniach na cukier (sacharoza), a produkty uboczne (melasa, wytłoki buraczane) wykorzystywane są w paszownictwie i biogazowniach.

Ziemniak (Solanum tuberosum) jest jedną z najważniejszych roślin uprawnych na świecie i historycznie kluczową okopową w Polsce. Uprawia się go dla konsumpcyjnych bulw, produkcji skrobi oraz celów paszowych. Wymaga jakościowych, dobrze odwadnianych gleb, a podatność na choroby stawia wysokie wymagania dotyczące ochrony.

Mak opium (Papaver somniferum) to tradycyjna polska roślina oleista i przyprawowa, której ziarno zawiera 40–50 % tłuszczu i jest typowym składnikiem polskiej kuchni (ciasta, makowiec, bułki). Polska należy do największych producentów i eksporterów nasion maku na świecie. Uprawa maku jest ściśle regulowana prawnie.

Rzepak jary (Brassica napus var. annua) wysiewa się na wiosnę i nie wymaga wernalizacji. Osiąga niższy plon niż forma ozima, ale służy jako alternatywa w przypadku złego przezimowania rzepaku ozimego lub jako sposób na skrócenie zmianowania. Okres wegetacji jest znacznie krótszy.

Rzepak ozimy (Brassica napus) jest najważniejszą rośliną oleistą w Polsce, uprawianą dla oleju o niskiej zawartości kwasu erukowego (olej spożywczy i techniczny, biodiesel) oraz białkowych śrut. Wysiewa się go pod koniec lata, a po przezimowaniu tworzy gęste łany zbierane w czerwcu–lipcu.

Słonecznik zwyczajny (Helianthus annuus) jest ciepłolubną rośliną olejną uprawianą dla nasion o wysokiej zawartości oleju (45–55 %). Jest interesujący jako roślina przerywająca siewy zbóż, roślina miododajna oraz w ostatnich latach także jako roślina bioenergetyczna. Wymaga ciepłego i słonecznego klimatu.

Koniczyna łąkowa (Trifolium pratense) jest najważniejszą rośliną pastewną strączkową w Polsce, uprawianą na zieloną paszę, siano, kiszonkę i silos z wysoką zawartością białka (18–22 % w suchej masie). Biologicznie wiąże azot atmosferyczny i jest kluczowym elementem zmianowania dla poprawy żyzności gleby.

Vojtęska setna (Medicago sativa) jest wieloletnią rośliną pastewną z głębokim systemem korzeniowym (3–5 m), odporną na suszę i zdolną wiązać 200–300 kg N/ha rocznie. Dostarcza wysokiej jakości paszę (siano, kiszonka, granulaty) o zawartości białka 18–24 % w suchej masie i zbierana jest 3–5 razy w roku.