Soja zwyczajna
Soja zwyczajna (Glycine max) jest rośliną strączkową ciepłolubną, o najwyższej zawartości białka (35–45 %) i oleju (18–22 %) spośród wszystkich roślin uprawnych. W Polsce uprawa soi się rozwija dzięki hodowli odmian krótkodziennych oraz ociepleniu klimatu; jest doskonałą rośliną przedplonową i źródłem azotu dla gleby.
Zdjęcie: Renhour48, CC0 (źródło)
Agronomia
- Norma wysiewu
- 60–80 kiełkujących nasion/m² (550 000–700 000 roślin/ha)
- Nawożenie
- N minimalne (biologiczne wiązanie); P 40–60 kg P₂O₅/ha; K 80–120 kg K₂O/ha; molibden i kobalt dla funkcji bakterii brodawkowych
- Plon
- 2–4 t/ha
- Zbiór
- wrzesień–październik (przy wilgotności nasion <14 %)
- Wykorzystanie
- pasza (białkowa pasza), olej sojowy spożywczy, tofu, mleko sojowe, zastosowanie techniczne
Zmianowanie
- 1 Roślina przedplonowa i zmienność
Soja jest doskonałą rośliną przedplonową dla zbóż. Nie może być uprawiana po innej roślinie strączkowej — minimalna przerwa 4 lata.
- 2 Przygotowanie gleby
Głębokie orka jesienna lub wiosenne przygotowanie. Soja dobrze rośnie na glebach średnio ciężkich, dobrze odwadnianych i nagrzewających się, o pH 6,0–7,0.
- 3 Inokulacja nasion
Inokulacja nasion specyficznymi kulturami Bradyrhizobium japonicum jest niezbędna — bez skutecznego wiązania nie można osiągnąć dobrego plonu bez nawożenia N.
- 4 Siew
Siew od końca kwietnia do połowy maja, gdy temperatura gleby osiągnie co najmniej 10 °C. Głębokość 3–5 cm, norma wysiewu 60–80 kiełkujących nasion/m².
- 5 Ochrona roślin
Herbicydy są kluczowe — soja źle znosi konkurencję chwastów w młodym wieku. Fungicydy i insektycydy w zależności od występowania chorób i szkodników.
- 6 Zbiór
Zbiór we wrześniu–październiku przy wilgotności nasion poniżej 14 %. Soja ma nisko osadzone strąki — konieczne jest prawidłowe ustawienie wysokości zespołu żniwnego.
Choroby i szkodniki
Odmiany 58
Szczegóły odmian dostępne są wyłącznie w wersji czeskiej — to urzędowe opisy ÚKZÚZ (czeski urząd) dla odmian zarejestrowanych w Czechach.
| Odmiana | Typ | Wczesność | Rejestracja | Zachowujący odmianę |
|---|---|---|---|---|
| Abaca | — | — | 2022 | Saatzucht Donau Ges.m.b.H. & CoKG |
| Acassa | — | — | 2025 | Saatzucht Donau Ges.m.b.H. & CoKG |
| Adelfia | — | — | 2024 | Saatzucht Donau Ges.m.b.H. & CoKG |
| Aida | — | — | 1984 | HYBRITECH, a.s. |
| Albiensis | — | — | 2018 | Semences Prograin Inc. |
| Alvesta | — | — | 2023 | Saatzucht Donau Ges.m.b.H. & CoKG |
| Ambella | — | — | 2019 | Saatzucht Donau Ges.m.b.H. & CoKG |
| Amiata | — | — | 2025 | Saatzucht Donau Ges.m.b.H. & CoKG |
| Ancagua | — | — | 2024 | Saatzucht Donau Ges.m.b.H. & CoKG |
| Apollina | — | — | 2023 | Saatzucht Donau Ges.m.b.H. & CoKG |
| Apulia | — | — | 2025 | Saatzucht Donau Ges.m.b.H. & CoKG |
| Arnold | — | — | 2026 | P.H. Petersen Saatzucht Lundsgaard GmbH |
| Atalana | — | — | 2025 | Ackermann Saatzucht GmbH & Co. KG |
| Aurelina | — | — | 2020 | Saatzucht Donau Ges.m.b.H. & CoKG |
| Bettina | — | — | 2018 | Saatzucht Donau Ges.m.b.H. & CoKG |
| Bohemia | — | — | 2003 | Ing. Jaroslav Danda, CSc. |
| Bohemians | — | — | 2006 | Prograin ZIA, s.r.o. |
| Brunensis | — | — | 2010 | Semences Prograin Inc. |
| BS 31 | — | — | 1988 | Bólyi Mezógazdasági Termeló és Kereskedelmi Rt. |
| Coraline | — | — | 2018 | Delley Semences et Plantes SA |
| Dunajka | — | — | 1975 | ZEAINVENT a.s. |
| ES Collector | — | — | 2022 | Lidea France SAS |
| Feskir | — | — | 1998 | Pioneer Hi-Bred International, Inc. |
| Gadir | — | — | 1991 | Pioneer Hi-Bred International, Inc. |
| Hana | — | — | 2020 | Semences Prograin Inc. |
| Kalmit | — | — | 1995 | KWS SAAT SE & Co. KGaA |
| Kofu | — | — | 2015 | Semences Prograin Inc. |
| Korada | — | — | 2000 | Semences Prograin Inc. |
| Korus | — | — | 2012 | Prograin ZIA, s.r.o. |
| Laurentiana | — | — | 2010 | Semences Prograin Inc. |
| Liska | — | — | 2022 | Semences Prograin Inc. |
| Maple Arrow | — | — | 1986 | — |
| Marquise | — | — | 2022 | Delley Semences et Plantes SA |
| Marzena | — | — | 2020 | Semences Prograin Inc. |
| Mayrika | — | — | 2018 | Prograin ZIA, s.r.o. |
| Moravians | — | — | 2008 | Prograin ZIA, s.r.o. |
| Nala | — | — | 2025 | Semences Prograin Inc. |
| Naya | — | — | 2010 | Semences Prograin Inc. |
| OAC Erin | — | — | 2003 | C&M Seeds |
| OAC Vision | — | — | 2001 | Semences Prograin Inc. |
| Polanka | — | — | 1989 | SEMPRA PRAHA a.s. |
| Pripyat | — | — | 2022 | MAYLINE INVESTMENT CORPORATION LIMITED, s.r.o. |
| Quito | — | — | 2003 | Asgrow France S.A. |
| Rita | — | — | 1993 | HYBRITECH, a.s. |
| Royka | — | — | 2013 | Prograin ZIA, s.r.o. |
| S 1346 | — | — | 1989 | Northrup King Co. |
| Sahara | — | — | 2025 | RAGT 2n |
| Sculptor | — | — | 2018 | Norddeutsche Pflanzenzucht Hans-Georg Lembke KG |
| Silesia | — | — | 2009 | Prograin ZIA, s.r.o. |
| Sluna | — | — | 1986 | SEMPRA PRAHA a.s. |
| Successor | — | — | 2026 | Lidea France SAS |
| Sully | — | — | 2022 | PZO-Pflanzenzucht Oberlimpurg |
| Sussex | — | — | 2024 | PZO-Pflanzenzucht Oberlimpurg |
| Tarna | — | — | 2006 | Károly Róbert Föiskola MFK, Fleischmann Rudolf Kutatóintézet |
| Tenebris | — | — | 2023 | Ing. Vít Procházka |
| Tertia | — | — | 2018 | Prograin ZIA, s.r.o. |
| Toutatis | — | — | 2016 | Delley Semences et Plantes SA |
| Tundra | — | — | 2008 | Semences Prograin Inc. |
Często zadawane pytania
Dlaczego inokulacja soi jest tak ważna?
Soja wiąże azot atmosferyczny przy pomocy specyficznych bakterii Bradyrhizobium japonicum. Te bakterie nie są naturalnie obecne w polskich glebach (soja jest tutaj nową rośliną), dlatego inokulacja nasion jest niezbędna do tworzenia skutecznych brodawek i biologicznego wiązania N.
Jakie plony soi można osiągnąć w Polsce?
Średni plon w Polsce wynosi 2,5–3,5 t/ha. Na nagrzewających się i urodzajnych stanowiskach z korzystnym przebiegiem pogody można osiągnąć 4 t/ha. Soja jest wrażliwa na suszę w czasie kwitnienia i formowania strąków.
Czy można uprawiać soję w całej Polsce?
Soja potrzebuje ciepłego klimatu — odpowiednie są cieplejsze nizinowe stanowiska południowej Polski i środkowych Czech. W chłodniejszych obszarach (powyżej 350–400 m n.p.m.) uprawa jest ryzykowna z powodu krótszego okresu wegetacyjnego.