Zgnilizna twardzikowa
Sclerotinia sclerotiorum
Zgnilizna twardzikowa (biała zgnilizna) jest poważną chorobą grzybową olejnin i roślin strączkowych z bardzo szerokim zakresem żywicieli. Na łodygach i szyjce korzeniowej tworzą się wodniste, brązowiejące zmiany z białym, watowatym grzybnią, wewnątrz i na powierzchni tkanek powstają twarde, czarne sklerocja. Rośliny zaatakowane przedwcześnie więdną, leżą i usychają; w przypadku rzepaku i słonecznika choroba należy do najgroźniejszych. Sklerocja przetrwają w glebie przez wiele lat i są źródłem infekcji.
Sprawca
Grzyb Sclerotinia sclerotiorum (u koniczyny S. trifoliorum)
Objawy
Na łodydze, najczęściej na wysokości kąta liści, początkowo powstaje wodnista, później wybielona, łuszcząca się zmiana; zaatakowana tkanka się rozwarstwia, a łodyga łamie się. Wewnątrz łodygi i na jej powierzchni znajduje się biała, watowata grzybnia oraz twarde, czarne sklerocja wielkości ziarna do fasoli. Roślina nad zmianą przedwcześnie żółknie, więdnie i dojrzewa; w wilgotnych warunkach zgnilizna jest miękka, w suchych sucha i wybielona.
Rośliny gospodarze
- Rzepak i słonecznik
- Soja i inne rośliny strączkowe
- Koniczyna (Sclerotinia trifoliorum)
- Warzywa (marchew, sałata, fasola)
Warunki rozprzestrzeniania
Źródłem infekcji są sklerocja w glebie, z których po nawilżeniu wyrastają drobne owocniki (apotecja) uwalniające askospory. Te infekują roślinę najczęściej przez opadłe płatki kwiatowe zatrzymane w kącie liści. Infekcję wspiera wilgotna pogoda w czasie kwitnienia oraz gęsty, bujny, zagęszczony łan z wysoką wilgotnością przy ziemi.
Szkodliwość i próg ochrony
W przypadku rzepaku i słonecznika zgnilizna twardzikowa należy do najpoważniejszych chorób; zaatakowane rośliny przedwcześnie dojrzewają, łamią się i osypują, co może prowadzić do strat w plonach sięgających dziesiątek procent przy silnym nacisku. Sklerocja dodatkowo trwale zanieczyszcza glebę i obniża wartość gruntów dla kolejnych podatnych upraw.
Cykl życiowy i źródło infekcji
Grzyb przezimowuje jako sklerocja w glebie, gdzie przetrwa także przez wiele lat. Po odpowiednim nawilżeniu wyrastają z nich apotecja z askosporami; te rozpoczynają infekcję w czasie kwitnienia żywiciela. Po obumarciu rośliny w tkankach powstają nowe sklerocja, które wracają do gleby. Krótkie zmiany w uprawach z podatnymi roślinami gromadzą inokulum.
Substancje czynne do ochrony
Przegląd powszechnie zarejestrowanych substancji czynnych fungicydów. Rejestrację i dawkowanie zawsze weryfikuj w Rejestrze środków ochrony roślin ÚKZÚZ.
- prothioconazole
- boscalid + dimoxystrobin
- prothioconazole + fluopyram
- Coniothyrium minitans
Ochrona i profilaktyka
Decydujące jest wystarczająco długi odstęp podatnych roślin w zmianowaniu (rzepak, słonecznik, soja, koniczyna) oraz ograniczenie zbyt gęstych, bujnych łanów. Ochrona fungicydowa w przypadku rzepaku koncentruje się na okresie kwitnienia, kiedy infekcja zachodzi przez opadłe płatki kwiatowe. Pomaga również biologiczna ochrona (Coniothyrium minitans) rozkładająca sklerocja w glebie. Zarejestrowanie preparatów należy sprawdzić w Rejestrze preparatów ochrony roślin URZĄD.
Zagrożone rośliny 5
- Koniczyna łąkowa zgnilizna twardzikowa (Sclerotinia trifoliorum) — zgnilizna zimowa
- Rzepak jary zgnilizna twardzikowa (Sclerotinia sclerotiorum)
- Rzepak ozimy zgnilizna twardzikowa (Sclerotinia sclerotiorum)
- Słonecznik zwyczajny zgnilizna twardzikowa (Sclerotinia sclerotiorum) — najniebezpieczniejsza
- Soja zwyczajna zgnilizna twardzikowa (Sclerotinia sclerotiorum)
Często zadawane pytania
Dlaczego zgnilizna twardzikowa jest tak trudna do zwalczenia?
Patogen ma bardzo szeroki zakres żywicieli i tworzy odporne sklerocja, które w glebie przetrwają przez wiele lat. Krótkie zmiany w uprawach z rzepakiem, słonecznikiem i roślinami strączkowymi gromadzą więc inokulum w glebie, a jednorazowe środki nie wystarczą.
Kiedy w przypadku rzepaku podejmuje się działania przeciwko zgniliźnie twardzikowej?
Kluczowy jest okres kwitnienia rzepaku, kiedy grzyb infekuje roślinę przez opadłe płatki kwiatowe zatrzymane w kącie liści. Fungicyd należy więc stosować na początku aż do pełnego kwitnienia, w zależności od przebiegu pogody i nacisku choroby.
Jak działa biologiczna ochrona przeciwko zgniliźnie twardzikowej?
Preparat z grzybem Coniothyrium minitans jest wprowadzany do gleby, gdzie pasożytuje i rozkłada sklerocja zgnilizny twardzikowej. W ten sposób zmniejsza zapas inokulum w glebie, jednak działanie jest powolne i służy raczej jako długoterminowe działanie prewencyjne.
Które rośliny są najbardziej zagrożone zgnilizną twardzikową?
Najbardziej wrażliwe są rzepak i słonecznik, a także soja i inne rośliny strączkowe, koniczyna oraz wiele gatunków warzyw. Ponieważ jest wiele podatnych roślin, przy planowaniu zmianowania należy uwzględnić ich wzajemne ryzyko.