Mak opium
Mak opium (Papaver somniferum) to tradycyjna polska roślina oleista i przyprawowa, której ziarno zawiera 40–50 % tłuszczu i jest typowym składnikiem polskiej kuchni (ciasta, makowiec, bułki). Polska należy do największych producentów i eksporterów nasion maku na świecie. Uprawa maku jest ściśle regulowana prawnie.
Ilustracja: domena publiczna (public domain), źródło
Agronomia
- Norma wysiewu
- 0,4–0,8 kg/ha (bardzo małe nasiona, docelowa gęstość 50–80 roślin/m²)
- Nawożenie
- N 60–100 kg/ha; wrażliwy na nawozy chlorkowe (stosować siarczany); P i K według analiz
- Plon
- 0,8–1,5 t/ha
- Zbiór
- lipiec–sierpień (dojrzałe torebki, suche nasiona)
- Wykorzystanie
- nasiona maku do celów spożywczych (pieczywo, cukiernictwo), olej makowy, alkaloidy farmaceutyczne (morfina)
Zmianowanie
- 1 Przedplon i zmianowanie
Mak nie może wrócić na to samo pole wcześniej niż po 5–6 latach. Najlepsze przedplony to zboża; wykluczyć rośliny strączkowe i kapustne (choroby przenoszone).
- 2 Przygotowanie gleby
Bardzo drobne i równe łóżko siewne — mak ma małe nasiona i wrażliwe kiełki. Orka na głębokość 20–22 cm, drobne wiosenne przygotowanie.
- 3 Siew
Siew jak najwcześniej na wiosnę (luty–marzec), głębokość zaledwie 0,5–1,5 cm (!), norma wysiewu 0,4–0,8 kg/ha. Mak kiełkuje tylko w temperaturze powyżej 2 °C.
- 4 Nawożenie
N 60–100 kg/ha, P i K według analiz; nawozy chlorkowe są niewłaściwe. Azot stosować przed siewem lub w fazie rozetki.
- 5 Ochrona roślin
Herbicydy (preemergentnie i postemergentnie), fungicydy w przypadku wystąpienia zarazy makowej, insektycydy w przypadku wystąpienia mszycy makowej lub muchówki.
- 6 Zbiór
Zbiór w lipcu–sierpniu przy całkowitym dojrzeniu torebek — w momencie, gdy są suche, a nasiona przy potrząsaniu brzęczą. Prze dojrzałe torebki otwierają się i dochodzi do strat.
Choroby i szkodniki
Odmiany 27
Szczegóły odmian dostępne są wyłącznie w wersji czeskiej — to urzędowe opisy ÚKZÚZ (czeski urząd) dla odmian zarejestrowanych w Czechach.
| Odmiana | Typ | Wczesność | Rejestracja | Zachowujący odmianę |
|---|---|---|---|---|
| Akvarel | — | — | 2015 | ČESKÝ MÁK, s.r.o. |
| Albín | — | — | 1991 | Výskumný ústav rastlinnej výroby |
| Aplaus | — | — | 2014 | ČESKÝ MÁK, s.r.o. |
| Atlas | — | — | 2015 | ČESKÝ MÁK, s.r.o. |
| Avatar | — | — | 2025 | OSEVA vývoj a výzkum s.r.o. |
| Bergam | — | — | 2014 | Národné poľnohospodárske a potravinárske centrum |
| Dubník | — | — | 1985 | Výskumný ústav rastlinnej výroby |
| Emanuel | — | — | 2024 | OSEVA vývoj a výzkum s.r.o. |
| Gerlach | — | — | 1990 | Výskumný ústav rastlinnej výroby |
| Husky | — | — | 2026 | OSEVA vývoj a výzkum s.r.o. |
| Lazur | — | — | 2000 | I.H.A.R. Radzików |
| Magik | — | — | 1993 | Výskumný ústav rastlinnej výroby |
| Maratón | — | — | 2014 | Národné poľnohospodárske a potravinárske centrum |
| MS Harlekyn | — | — | 2018 | Národné poľnohospodárske a potravinárske centrum |
| Onyx | — | — | 2016 | OSEVA PRO s.r.o. |
| Opal | — | — | 1995 | Výskumný ústav rastlinnej výroby |
| Opex | — | — | 2015 | OSEVA vývoj a výzkum s.r.o. |
| Orbis | — | — | 2012 | OSEVA vývoj a výzkum s.r.o. |
| Orel | — | — | 2008 | OSEVA PRO s.r.o. |
| Oz | — | — | 2017 | Dr. Georg Dobos |
| Panter | — | — | 2026 | OSEVA vývoj a výzkum s.r.o. |
| Przemko | — | — | 1998 | I.H.A.R. Radzików |
| Racek | — | — | 2008 | OSEVA PRO s.r.o. |
| Redy | — | — | 2008 | OSEVA PRO s.r.o. |
| Sokol | — | — | 2004 | OSEVA PRO s.r.o. |
| Titan | — | — | 2019 | Dr. Georg Dobos |
| Zeno Plus | — | — | 2011 | Dr. Georg Dobos |
Często zadawane pytania
Dlaczego głębokość siewu maku jest tak mała?
Mak ma bardzo małe nasiona — nasiona są tak małe, że głęboko zasiane nie mogą wykiełkować i wydostać się na powierzchnię. Optymalna głębokość siewu to 0,5–1,5 cm.
Jakie są ograniczenia prawne przy uprawie maku w Polsce?
Producenci maku są zobowiązani do corocznego zgłaszania uprawy do Urzędu Celnego i przestrzegania minimalnej odległości upraw od zabudowań. Zawartość morfiny w roślinach jest monitorowana.
Jakie plony nasion maku można oczekiwać?
Średni plon wynosi 0,8–1,3 t/ha, w sprzyjającym roku na dobrym stanowisku nawet do 1,5 t/ha. Mak jest plonem niestabilnym, wrażliwym na deficyt opadów.