Rodzina pszczela

Rodzina pszczela składa się z jednej matki, sezonowo 40 000–80 000 robotnic i kilkuset do tysiąca trutni. Jako całość utrzymuje temperaturę wewnętrzną gniazda czerwiowego na poziomie 34–35 °C niezależnie od warunków zewnętrznych — robotnice generują ciepło poprzez skurcze mięśni, latem zaś chłodzą gniazdo przez odparowanie wody. Termoregulacja ta jest kluczowa dla prawidłowego rozwoju czerwiu.

Komunikacja wewnątrz rodziny przebiega przez sygnały feromonowe (substancja mateczna, feromon stopny, feromon alarmowy — kwas izoamylowy podczas obrony) oraz sygnały ruchowe — taniec. Utrata matki prowadzi do niedoboru feromonowego, który robotnice wykrywają w ciągu kilku godzin i zaczynają budować ratunkowe mateczniki.

Stan zdrowotny rodziny to podstawowy wskaźnik dla pszczelarza. Obserwuje się ilość i charakter czerwiu (zasklepiony vs. otwarty, rozmieszczenie), zachowanie na wylotniku, ilość zimowych zapasów oraz obecność pasożytów (zwłaszcza roztoczy Varroa destructor). Przegląd ula przeprowadza się zazwyczaj raz na 7–10 dni w sezonie.

Silna rodzina licząca 60 000–80 000 robotnic to warunek ekonomicznie opłacalnego zbioru miodu. Według danych Czeskiego Związku Hodowców Zwierząt Gospodarskich (ČSCHZ) średni zbiór miodu w Czechach wyniósł w 2023 roku około 19 kg na jedną rodzinę pszczelą.