Ugór

Ugór (od czasownika „ugorować" = odpoczywać) to pole, które po zbiorach tymczasowo pozostaje nieobsiane, aby gleba mogła zregenerować składniki pokarmowe, wodę i strukturę. Historycznie był fundamentalną częścią europejskiego rolnictwa aż do XIX wieku.

Gospodarka trójpolowa (= system trójpolny, zob. System trójpolny):

• 1. pole: oziminy (żyto, pszenica)
• 2. pole: jare (owies, jęczmień)
• 3. pole: ugór (odłóg, wypas lub orka)

Trzecia część pól leżała odłogiem każdego roku. Bez nawozów mineralnych był to jedyny sposób utrzymania żyzności. Gospodarz na ugorze zazwyczaj:

• zostawiał wypas bydła — które nawozić pole świeżym obornikiem
• przerywał (orka ziemniaczana) → niszczył chwasty
• zielony podsiew lucerną lub koniczyną (od XVIII wieku) — wiązał azot

Koniec ugoru: Nawozy mineralne (Liebig lata 40. XIX w., synteza amoniaku Haber-Bosch 1909) wyeliminowały konieczność ugoru. Norfolski system 4-polny (lucerna-pszenica-burak-jęczmień) bez ugoru dramatycznie zwiększył produktywność — angielska rewolucja rolnicza.

Współczesne typy ugoru:

• Zielony ugór (ekoschema, EFA — Ecological Focus Area) — obowiązkowy w ramach WPR od 2015. Roślina ochronna, pas kwiatowy lub po prostu nieobsiane odłogiem z dozwolonym koszeniem.
• Czarny ugór — orany, nieobsiany. Dziś raczej ekologicznie problematyczny (erozja).
• Aktywny ugór — pasy roślin nektarodajnych dla zapylaczy, biopasy, biostep (zob. Pasy bioróżnorodności).
• Grunty odłożone — pola wyjęte z uprawy na 1–2 lata w celu regulacji rynku.

W ČR dziś:

• Z dopłaty BISS można w ramach 5 % powierzchni gospodarstwa zadeklarować ugór (EFA), zaliczany jako „wkład klimatyczny".
• Powierzchnia ugoru w ČR 2024: ~50 000 ha (1,2 % gruntów ornych).

Etymologia: prasłowiańskie *ǫgorъ* (= pole pozostawione odłogiem). Słowa pokrewne: odłóg (ugór po kilku latach), rewir (rewir na ugorze), pole (kontrast: pole = uprawiane, ugór = nie).

Zob. też System trójpolny, Płodozmian, Wsiewki / Międzyplony, Pasy bioróżnorodności, Rolnictwo regeneratywne.