Mączniak prawdziwy zbóż i traw
Blumeria graminis
Mączniak prawdziwy zbóż i traw jest najpowszechniejszą chorobą grzybową zbóż. Na liściach, pochwach liściowych, a później także na kłosach tworzy się charakterystyczny biały do szarawego mączysty nalot mycelium, który stopniowo brązowieje, a w nim dojrzewają ciemne owocniki (kleistotecja). Zaatakowana tkanka żółknie i przedwcześnie obumiera, co prowadzi do spadku powierzchni asymilacyjnej, masy ziarna i plonu. Choroba rozprzestrzenia się szczególnie w ciepłej i wilgotnej pogodzie w gęstych, przefosforowanych łanach.
Sprawca
Grzyb Blumeria graminis (wcześniej Erysiphe graminis)
Objawy
Typowym objawem jest biały do szarawego mączysty (watowaty) nalot na górnej i dolnej stronie liści, pochwach liściowych i źdźbłach, który można początkowo zetrzeć palcem. Nalot stopniowo szarzeje i brązowieje, a w nim pojawiają się drobne czarne ciałka (kleistotecja). Pod nalotem tkanka żółknie i wysycha; atak postępuje od dolnych liści ku górze, przy silnym nacisku także na kłosy.
Rośliny gospodarze
- Pszenica ozima i jara
- Jęczmień
- Żyto, owies, tritikale
Warunki rozprzestrzeniania
Mączniak rozprzestrzenia się konidiami przenoszonymi przez wiatr. Do infekcji nie potrzebuje wilgoci kroplowej (w przeciwieństwie do większości chorób liściowych), wystarczy wysoka wilgotność powietrza i temperatury około 15–22 °C. Rozprzestrzenianie się znacząco wspierają gęste, bujne i przefosforowane łany z ograniczonym przepływem powietrza. Źródłem wiosennej infekcji jest resztka pożniwna i oziminy.
Szkodliwość i próg ochrony
Silne porażenie zmniejsza powierzchnię asymilacyjną, przyspiesza starzenie liści i zmniejsza masę ziarna; straty w plonie w sprzyjających warunkach i podatnych odmianach wynoszą zazwyczaj od kilku do kilkudziesięciu procent. Próg szkodliwości ocenia się według udziału zaatakowanej powierzchni liści w dolnych partiach.
Cykl życiowy i źródło infekcji
Grzyb przezimowuje jako mycelium na oziminach i resztkach pożniwnych oraz jako kleistotecja na resztkach. Wiosną produkuje konidia, które inicjują polikliniczne rozprzestrzenianie się, które w sprzyjających warunkach odbywa się w krótkich cyklach przez cały okres wegetacji. Patogen ma wyspecjalizowane formy (formae speciales) związane z poszczególnymi gatunkami zbóż.
Substancje czynne do ochrony
Przegląd powszechnie zarejestrowanych substancji czynnych fungicydów. Rejestrację i dawkowanie zawsze weryfikuj w Rejestrze środków ochrony roślin ÚKZÚZ.
- metrafenone
- prothioconazole
- spiroxamine
- proquinazid
Ochrona i profilaktyka
Podstawą jest wybór odpornych odmian, zrównoważone nawożenie azotowe (przefosforowanie zwiększa ryzyko) oraz odpowiednia gęstość łanu. Po przekroczeniu progu szkodliwości stosuje się fungicydy z grupy azoli, morfolinów lub specyficznych substancji przeciwko mączniakowi, często w kombinacji na liście i ochronę kłosa. Ważne jest naprzemienne stosowanie substancji czynnych w celu zapobiegania oporności; rejestrację należy sprawdzić w Rejestrze środków ochrony roślin.
Zagrożone rośliny 7
- Jęczmień jary mączniak prawdziwy zbóż i traw
- Jęczmień ozimy mączniak prawdziwy zbóż i traw
- Owies siewny mączniak prawdziwy zbóż i traw
- Pszenica jara mączniak prawdziwy zbóż i traw
- Pszenica ozima mączniak prawdziwy zbóż i traw
- Tritikale mączniak prawdziwy zbóż i traw
- Żyto ozime mączniak prawdziwy zbóż i traw
Często zadawane pytania
Które rośliny najczęściej atakuje mączniak prawdziwy?
Mączniak prawdziwy atakuje większość zbóż — pszenicę, jęczmień, owies, żyto i tritikale. Patogen ma co prawda wyspecjalizowane formy (formae speciales) związane z konkretnym gatunkiem, ale jako choroba występuje w całym spektrum zbóż.
Jak rozpoznać mączniaka na zbożu?
Typowym objawem jest biały mączysty nalot na liściach i źdźbłach, który można początkowo zetrzeć palcem. Stopniowo ciemnieje, a w nim pojawiają się drobne czarne owocniki. Zaatakowane liście żółkną i przedwcześnie wysychają.
Dlaczego mączniak sprzyja gęstym i przefosforowanym łanom?
W gęstym i przefosforowanym łanie jest wyższa wilgotność powietrza, gorsza wentylacja oraz miększe, bardziej podatne tkanki. To tworzy idealne warunki do rozprzestrzeniania się mączniaka, dlatego zrównoważone nawożenie i gęstość łanu są częścią ochrony.
Czy mączniak potrzebuje deszczu do infekcji?
Nie. W przeciwieństwie do większości chorób liściowych mączniak do kiełkowania zarodników nie potrzebuje wody kroplowej, wystarczy mu wysoka wilgotność powietrza. Dlatego może się rozprzestrzeniać także w okresach bez obfitych opadów, jeśli łany są gęste i wilgotne.