Klepisko

Klepisko (od *młócić*) to pozioma utwardzona powierzchnia wewnątrz stodoły, na której zimą omłacano zboże — oddzielano ziarna od słomy i kłosków. Kluczowe miejsce zimowej pracy chłopa.

Konstrukcja klepiska:

• Podłoga: twarda ubita glina zmieszana z wapnem lub krwią wołu (dla twardości), niekiedy bruk lub deski
• Wielkość: typowo 4 × 6 m do 6 × 10 m
• Umiejscowienie w stodole: pośrodku między dwoma „zaworami" — przestrzeniami, gdzie składowano nieomłócone snopki
• Wejścia: dwoje naprzeciwległych wrót (od południa i północy), aby można było wypełnić „zawory" z obu stron i aby działał przeciąg do unoszenia plew (wiejenie ziarna)

Omłot cepem (do ~1850):

• Cep (zob. [[cep]]) — drewniane narzędzie z bijącą częścią (dzierżak + bijak połączone rzemykiem)
• Rytm: 4–8 omłacaczy w rzędzie biło rytmicznie („czwórka", „szóstka") — do dziś przetrwał w muzyce ludowej (rytm „omłacaczy")
• Wydajność: 1 omłacacz osiągał ~50–80 kg ziarna dziennie
• Skład sezonu: omłacano od listopada do marca — całe 4–5 miesięcy zimowej pracy

Omłot kieratową młocarnią (1850–1900):

• Mechaniczna młocarnia napędzana kieratem (zob. Kierat) w sąsiednim pomieszczeniu
• Wydajność: 200–500 kg zboża na godzinę (5–10× szybciej niż cep)
• Pomocnicy: 2–3 mężczyzn podawało snopki, 1–2 odbierało słomę, 1 odbierał ziarno

Omłot lokomobilą parową (1880–1950):

• Wędrująca młocarnia — maszyna parowa na wózku jeździła od wsi do wsi, „młóciła" 1–2 dni u każdego chłopa
• Wydajność: 1 000–2 000 kg/h
• Koniec klepiska jako miejsca pracy — praca przeniosła się na dziedziniec

Omłot kombajnem (1950+):

• Kombajn (zob. Klasa kombajnu) przeprowadza omłot bezpośrednio na polu
• Klepisko straciło funkcję, stodoły przebudowano na garaże dla maszyn, magazyny nawozów lub rozebrano.

Dziś:

• Niektóre stare stodoły z klepiskiem zachowane w skansenach (Wesoła Górka, Strážnice, Přerov nad Labem).
• „Święto omłotów" = ludowe świętowanie końca omłotów (przed 1900), z tańcami na klepisku.
• Słowo młocarnia przetrwało jako termin techniczny (= młocarnia zbóż w kombajnie, zob. Rotor / Kombajn rotorowy).

Nazwy miejscowe: „Przy klepisku", „Mlatownia", „Stara młocarnia" powszechne w ČR.

„Humno" (słowackie, wołoskie) = synonim klepiska, niekiedy szerzej (= cała stodoła).

Etymologia: prasłowiańskie *mlatъ* (= uderzenie, omłot). Słowa pokrewne: młócić (= młócić cepem), młocarnia (= maszyna), omłacacz (= mężczyzna młócący cepem).

Zob. też Kierat, Grunt chłopski, Żniwa, [[cep]], Rotor / Kombajn rotorowy.