Zapalenie wymienia (mastitis)

Zapalenie wymienia (łac. *mastitis*, gr. *mastos* = wymię) to stan zapalny gruczołu mlekowego krowy mlecznej. Najważniejszy problem zdrowotny w chowie mlecznym — powoduje 30 % strat ekonomicznych (obniżona produkcja, antybiotyki, brakowanie krów).

Typy: kliniczne (widoczne objawy, wymaga leczenia) vs subkliniczne (tylko SCC >200 000/ml, większość przypadków). Kluczowe patogeny: zakaźne (*Staphylococcus aureus*, *Streptococcus agalactiae*) i środowiskowe (*E. coli*, *Streptococcus uberis*, *Klebsiella*).

Pomiar SCC:

• <100 000/ml = zdrowe
• 200–500 000/ml = subkliniczne
• >500 000/ml = kliniczne
• Limit UE dla skupu mleka: <400 000/ml

Leczenie klinicznego zapalenia wymienia:

• Dostrzykowe antybiotyki (Mastijet, Cefa Safe) — 3 dni do chorej ćwiartki
• Ogólnoustrojowe (Penicylina G IM, Cefquinome) w ciężkich przypadkach
• Przeciwzapalne (ketoprofen, meloksykam)
• Okres karencji: mleko 3–5 dni, mięso 14–30 dni
• Koszt leczenia: 500–1 500 Kč + 1 500–3 000 Kč utracone mleko

Profilaktyka (kluczowa):

1. Higiena dojenia: pre-dip + wytarcie sterylnym ręcznikiem (per krowa!) + post-dip
2. Terapia zasuszeniowa: dostrzykowe antybiotyki + uszczelniacz strzyków przy zasuszeniu
3. Sucha ściółka: słoma, wióry drzewne, piasek
4. Genetyka: wybór buhajów z niskim SCC u potomstwa
5. TMR (zob. TMR (Total Mixed Ration)): zbilansowane żywienie, selen + wit. E

Ekonomiczny wpływ:

• Koszty 1 klinicznego zapalenia: 4 000–11 500 Kč
• Stado 100 krów: 300 000–800 000 Kč/rok strat
• Dobry management obniża zapalenie wymienia o 50–70 % = duży ROI

Zob. też Wycielenie, Hala udojowa (typy), Ocena użytkowości (KU), TMR (Total Mixed Ration), BCS (Body Condition Score), Okres przejściowy (transition period).