TMR (Total Mixed Ration)

TMR (ang. *Total Mixed Ration*, „całkowita dawka mieszana") to nowoczesna technologia żywienia bydła, w której wszystkie składniki dawki pokarmowej miesza się w jednolitą homogeniczną mieszankę w wozie paszowym i podaje jednorazowo. Standardowa praktyka dla produkcyjnych stad mlecznych od lat 90. XX w.

Tradycyjne żywienie vs TMR:

| Tradycyjne | TMR |
|----------|-----|
| Składniki osobno (kiszonka → siano → koncentrat) | Wszystko wymieszane w 1 dawce |
| Krowa wybiera | Nie może selekcjonować |
| Selektywne pobieranie = problem z kwasicą | Wyrównana dawka |
| Dużo pracy (3–5× dziennie) | 1× dziennie podać, 1–2× przegarnąć |
| Niższa wydajność | +5–15 % produkcji mleka |

Składniki typowego TMR dla krowy wysokomlecznej (40+ l mleka/dzień):

• Kiszonka z kukurydzy: 25–35 kg (sucha masa 30–35 %)
• Kiszonka z traw / sianokiszonka: 5–10 kg
• Kiszonka z lucerny / siano: 3–6 kg (źródło białka i włókna strukturalnego)
• Koncentrat / mieszanka paszowa: 8–12 kg (zboże, śruta sojowa, śruta rzepakowa)
• Wysłodki buraczane / wywary browarne: 5–15 kg (produkty uboczne)
• Minerały + witaminy: 0,2–0,5 kg (Ca, P, Mg, Na, mikroelementy)
• Woda: do wiadra ad lib (nie w TMR)
• Łącznie: 50–70 kg paszy/krowę/dzień (z czego 22–28 kg suchej masy)

Kluczowe parametry jakości TMR:

• Sucha masa (DM — Dry Matter): 45–55 % (więcej → krowy za mało piją; mniej → problemy fermentacyjne)
• NDF (Neutral Detergent Fiber): 28–34 % — włókno strukturalne do przeżuwania
• NDF z pasz objętościowych (forage NDF): min. 19 % — dla funkcjonowania żwacza
• NEL (Net Energy Lactation): 6,8–7,2 MJ/kg DM
• CP (Crude Protein): 16–18 %
• RUP (Rumen Undegradable Protein): 35–40 % CP
• Długość cząstek (Penn State Particle Separator):
• >19 mm: 5–15 % (efekt strukturalny)
• 8–19 mm: 30–50 %
• 4–8 mm: 30–50 %
• <4 mm: <20 %

Wozy paszowe (Mixer Wagons / TMR Wagons):

• Poziomy ślimak (1, 2, 3 ślimaki) — Trioliet, Faresin, Strautmann
• Pionowy ślimak (1, 2 ślimaki) — KUHN Profile, Storti, Sgariboldi — częstsze dziś
• Ciągnikowe vs samojezdne (samojezdne dla stad > 500 sztuk)
• Pojemność: 8–30 m³ (1× karmienie 50–300 krów)
• Cena: 800 tys. – 5 mln Kč
• Ocenia się: czas mieszania, jednorodność, długość cięcia (pionowy ślimak potrafi skracać długą kiszonkę)

PMR vs TMR vs CMR:

• TMR: jedna uniwersalna dawka dla całego stada (lub grupy)
• PMR (Partial Mixed Ration): podstawa zmieszana + indywidualne dokarmienie w hali udojowej według produkcji (= koncentrat na podstawie danych krowy)
• CMR (Component Mixed Ration): tradycyjne oddzielne żywienie składnikami (najstarsze podejście)

Żywienie grupowe:

Nowoczesne stado ma 2–4 grupy krów dojnych z różnym TMR:

• Wysokomleczne (>35 l/dzień): wysoka energia, wyższy koncentrat
• Średniomleczne (25–35 l/dzień): standardowe
• Niskomleczne (<25 l/dzień, późna laktacja): niższa energia, więcej pasz objętościowych
• Krowy zasuszone / zasuszające się: tylko pasze objętościowe + minerały (transition diet 3 tygodnie przed porodem)

Koszty:

• Pasza: 70–100 Kč/krowę/dzień (przy 30 kg suchej masy)
• Praca: -50 % w porównaniu z tradycyjnym (1× podanie zamiast 3–5×)
• Inwestycja w sprzęt: amortyzacja 1,5–3 Kč/krowę/dzień

Monitorowanie spożycia:

• Waga wozu przed i po karmieniu → spożycie na grupę/krowę
• Refusal (odpad) — to, czego krowy nie zjadły, waży się i podaje innym krowom lub przekazuje do biogazowni. 3–5 % odpadów jest normalne (= prawidłowo trafiacie w potrzeby).

Oprogramowanie do planowania TMR:

• TMR Tracker (US) — śledzenie jakości
• NDS Professional (IT) — planowanie żywieniowe
• Agralis CCT (CZ) — hale udojowe + żywienie zintegrowane
• CowVision (NL) — w pełni cyfrowe

W CZ: ~80 % stad > 100 krów dojnych używa TMR (dane 2024).

Zob. też Hala udojowa (typy), Kukurydza kiszonkowa, Lucerna siewna, Balot kiszonkowy, Wycielenie, Ruja (estrus).