Zaraza ziemniaka
Phytophthora infestans
Zaraza ziemniaka jest najniebezpieczniejszą chorobą ziemniaków i atakuje również pomidory. Na liściach tworzą się brązowo-czarne plamy, a na spodniej stronie liści w wilgotnych warunkach biały nalot zarodników; choroba szybko przechodzi na łodygę, a później na bulwy, gdzie powoduje brązową zgniliznę. W ciepłej i wilgotnej pogodzie może zniszczyć cały łan w ciągu kilku dni. Jest to ten sam patogen, który w XIX wieku spowodował irlandzki głód.
Sprawca
Oomycet Phytophthora infestans
Objawy
Na liściach pojawiają się ciemnozielone do brązowo-czarnych wodnistych plam, początkowo często na brzegach i końcach liści. Na spodniej stronie liścia na granicy zdrowej i zaatakowanej tkanki w wilgotnych warunkach widoczny jest biały nalot sporangi. Zaatakowana łodyga szybko czernieje, gnije i wydziela nieprzyjemny zapach. Na bulwach pojawiają się szare, zapadnięte plamy, a pod skórką występuje rdzawobrązowa sucha do wilgotnej zgnilizna sięgająca do miąższu.
Rośliny gospodarze
- Ziemniaki
- Pomidory
Warunki rozprzestrzeniania
Choroba rozprzestrzenia się przez sporangia przenoszone przez wiatr i deszcz na dużą odległość. Kluczowe są wilgoć i ciepło — długotrwałe nawilżenie łodygi i temperatury około 15–22 °C (tzw. okresy blightowe). W tych warunkach nowy cykl infekcyjny zachodzi w ciągu kilku dni. Źródłem są zaatakowane bulwy (sadzeniaki, stosy zarażone) oraz zimujące oospory.
Szkodliwość i próg ochrony
Zaraza ziemniaka jest najpoważniejszą chorobą ziemniaków; zaniedbana ochrona może w sprzyjających warunkach zniszczyć cały łan w ciągu jednego do dwóch tygodni. Zaatakowane bulwy gniją również w magazynie i są bramą do wtórnych bakteryjnych zgnilizn. Straty są więc liczone zarówno w plonach łodygi, jak i w możliwości przechowywania zbiorów.
Cykl życiowy i źródło infekcji
Patogen zimuje jako mycelium w zaatakowanych bulwach (sadzeniaki, stosy) oraz jako oospory w glebie. Z zainfekowanych bulw wyrasta zaatakowana łodyga, na której tworzą się sporangia inicjujące epidemię. W wilgotnych warunkach sporangia uwalniają ruchome zoospory, które infekują zarówno łodygę, jak i bulwy; cykl szybko się powtarza w sprzyjających warunkach.
Substancje czynne do ochrony
Przegląd powszechnie zarejestrowanych substancji czynnych fungicydów. Rejestrację i dawkowanie zawsze weryfikuj w Rejestrze środków ochrony roślin ÚKZÚZ.
- mandipropamid
- fluazinam
- cymoxanil + mancozeb
- oxathiapiprolin
Ochrona i profilaktyka
Kluczowa jest prewencyjna ochrona fungicydowa rozpoczęta zgodnie z sygnalizacją jeszcze przed pojawieniem się objawów i powtarzana w odstępach 7–14 dni w zależności od presji choroby i pogody (substancje systemowe na wzrost, kontaktowe na pokrycie, specyficzne na bulwy). Ważne jest zdrowe certyfikowane sadzeniaki, odpowiednie odgarnianie chroniące bulwy przed spłukiwaniem zarodników oraz osuszanie lub mechaniczne usuwanie łodygi przed zbiorem. Zarejestruj preparaty w Rejestrze preparatów ochrony roślin URZ.
Zagrożone rośliny 1
Często zadawane pytania
Dlaczego zaraza ziemniaka jest tak obawiana?
Phytophthora infestans w ciepłej i wilgotnej pogodzie rozprzestrzenia się niezwykle szybko i potrafi zniszczyć cały łan w ciągu kilku dni. Atakuje również bulwy, które następnie gniją w przechowywaniu. Jest to ten sam patogen, który spowodował irlandzki głód.
Jak bronić się przed zarazą ziemniaka?
Kluczowa jest prewencyjna ochrona fungicydowa rozpoczęta zgodnie z sygnalizacją jeszcze przed wystąpieniem objawów i regularnie powtarzana. Uzupełnia ją zdrowe sadzeniaki, dobre odgarnianie chroniące bulwy oraz terminowe usunięcie łodygi przed zbiorem.
Co to jest okres blightowy?
Jest to okres pogody sprzyjającej infekcji zarazy ziemniaka — długotrwałe nawilżenie łodygi i temperatury około 15–22 °C. Modele prognozujące informują o tych okresach i służą do planowania prewencyjnych oprysków jeszcze przed pojawieniem się objawów.
Dlaczego usuwać łodygę przed zbiorem?
Zniszczenie łodygi (osuszanie lub mechanicznie) przerywa źródło zarodników i pozwala skórce bulw stwardnieć, co zmniejsza ryzyko infekcji bulw podczas zbioru. Zbiór w wilgotnej, nieusuniętej łodydze zwiększa ryzyko gnicia bulw w magazynie.