Materia organiczna w glebie
Także: próchnica, frakcja organiczna, humus content
Materia organiczna (próchnica) to obumarła materia roślinna i zwierzęca w glebie. Kluczowy wskaźnik zdrowia gleby — utrzymuje wodę, składniki odżywcze, strukturę, bioróżnorodność.
Materia organiczna (MO) w glebie to suma rozkładu resztek roślinnych, korzeni, mikroorganizmów i zwierząt. Mierzona jako „zawartość próchnicy” w % suchej masy warstwy ornej.
Wartości w Polsce:
- PL grunty orne średnia: 1,5–2,5% MO (stosunkowo niskie, dawniej 3–4% przed intensyfikacją).
- TUZ / pastwiska: 4–8% MO (wyższe dzięki stabilnej roślinności).
- Gleba leśna: 8–15% MO.
- Czarnoziem (Lubelszczyzna, Kujawy): 3–4% MO — najlepsza polska gleba orna.
Funkcje MO:
- Pojemność wodna — 1% MO = +15 l wody / m² zatrzymanej w glebie.
- Rezerwuar składników odżywczych — N, P, K uwalniane podczas rozkładu.
- Struktura gleby — struktura gruzełkowata, łatwa uprawa.
- Mikrobiologia — bakterie, grzyby, fauna glebowa.
- Sekwestracja węgla — 1% wzrost MO w 30 cm warstwy ornej = 30 t C / ha związanego w glebie.
Zwiększanie MO:
- Poplony przyorywane do gleby — biomasa rozkładu przekształca się w próchnicę.
- Obornik stały — 25–40 t/ha co 3–4 lata.
- Kompost — wolno uwalniany, długotrwały efekt.
- Technologie bezorkowe (no-till) — mniej zaburza strukturę, MO się akumuluje.
- Rotacja z TUZ — jeśli część powierzchni rotuje na TUZ, MO dramatycznie rośnie.
Spadek MO:
- Intensywna orka — natlenienie przyspiesza rozkład → utrata MO.
- Monokultury — nietrwałe długoterminowo.
- Erozja — spłukana wraz z wierzchnią warstwą orną.