Sucha zgnilizna kapustnych
Leptosphaeria maculans
Sucha zgnilizna (czernienie stonku) jest znaczną chorobą rzepaku i innych roślin kapustnych. Jesienią na liściach pojawiają się jasne plamy z drobnymi czarnymi owocnikami; grzyb następnie przerasta ogonkiem liściowym do szyjki korzeniowej i podstawy łodygi, gdzie powoduje zażółcenie i suchą gniliznę. Zainfekowane rośliny łamią się, przedwcześnie dojrzewają i leżą, co prowadzi do znacznych strat w plonach. Pierwotne zakażenie pochodzi z askospor uwalnianych z resztek pożniwnych.
Sprawca
Grzyb Leptosphaeria maculans (anamorfa Phoma lingam)
Objawy
Na jesiennych liściach powstają okrągłe białe do szarawych plam z rozproszonymi czarnymi piknidami. Najpoważniejszym objawem jest sucha gnilizna szyjki korzeniowej i podstawy łodygi, na przekroju z ciemnym, wyschniętym tkanką. Zainfekowane rośliny łatwo wyłamują się z ziemi, na wiosnę przedwcześnie dojrzewają, zmieniają kolor i leżą.
Rośliny gospodarze
- Rzepak ozimy i jary
- Rzodkiewka
- Warzywa kapustne
Warunki rozprzestrzeniania
Głównym źródłem zakażenia są askospory uwalniane z resztek pożniwnych rzepaku podczas jesiennych deszczy; niosą się wiatrem na wschodzące łany. Infekcję wspiera wilgotna pogoda i umiarkowane temperatury jesienią. Choroba z liści przechodzi do łodygi poprzez stopniowe przerastanie ogonkiem liściowym, co trwa tygodnie do miesięcy.
Szkodliwość i próg ochrony
Straty powstają przez zażółcenie i łamanie łodyg przed zbiorem, nawet w łanach, które jesienią wyglądały zdrowo. Przy silnym nacisku i wrażliwych odmianach mogą osiągnąć dziesiątki procent plonów. Szkodliwość ocenia się jesienią według udziału zainfekowanych roślin i głębokości zakażenia szyjki.
Cykl życiowy i źródło infekcji
Grzyb przezimowuje na resztkach pożniwnych rzepaku, gdzie dojrzewają owocniki (pseudothecia) z askosporami. Te rozpoczynają jesienne zakażenie liści, skąd grzyb przerasta do łodygi i przez zimę oraz wegetację kontynuuje. Krótki odstęp rzepaku i pozostawienie resztek na powierzchni znacznie zwiększają inokulum.
Substancje czynne do ochrony
Przegląd powszechnie zarejestrowanych substancji czynnych fungicydów. Rejestrację i dawkowanie zawsze weryfikuj w Rejestrze środków ochrony roślin ÚKZÚZ.
- prothioconazole
- metconazole
- tebuconazole
- difenoconazole + paclobutrazol
Ochrona i profilaktyka
Kluczowy jest wystarczający odstęp rzepaku w zmianowaniu (co najmniej 3–4 lata) oraz włączenie resztek pożniwnych, które są głównym źródłem askospor. Uprawiane są odporniejsze odmiany, a w zależności od nalotu spor i rozwoju łanu, jesienią (ewentualnie także wiosną) stosuje się fungicydy azolowe, które jednocześnie działają morforegulacyjnie. Rejestrację i dawkowanie należy sprawdzić w Rejestrze środków ochrony roślin.
Zagrożone rośliny 1
Często zadawane pytania
Dlaczego sucha zgnilizna jest szczególnie niebezpieczna dla rzepaku?
Grzyb przerasta od liści aż do szyjki korzeniowej i podstawy łodygi, którą zażółca i osłabia. Rośliny łamią się i leżą jeszcze przed zbiorem, co powoduje straty także w łanach, które jesienią wyglądały zdrowo.
Jak najlepiej zapobiegać suchej gniliznie?
Najskuteczniejszą prewencją jest wystarczająco długi odstęp rzepaku na polu (3–4 lata), włączenie resztek pożniwnych oraz wybór odpornych odmian. Uzupełnia je jesienne leczenie fungicydowe w zależności od sygnalizacji nalotu spor.
Kiedy przeprowadzić jesienne leczenie przeciw suchej gniliznie?
Leczenie kieruje się na okres od nalotu askospor, zwykle na rozwinięty jesienny łan w fazie około 4–8 liści, w zależności od sygnalizacji i przebiegu pogody. Preparaty azolowe jednocześnie wzmacniają i skracają łan przed zimą.
Czy wybór odmiany pomaga w walce z suchą gnilizną?
Tak, między odmianami rzepaku są wyraźne różnice w odporności na suchą gniliznę, część z nich nosi specyficzne geny odporności. Odporna odmiana zmniejsza ryzyko oraz potrzebę intensywnej ochrony fungicydowej.