Alternarioza (czerń krzyżowych)
Alternaria spp.
Alternarioza (czerń) jest grzybową chorobą przede wszystkim roślin oleistych z rodziny kapustowatych oraz słonecznika. Na liściach, łodygach i strąkach tworzą się ciemne, często koncentrycznie strefowane plamy z szaro-czarnym nalotem sporulacyjnym. U rzepaku choroba głównie atakuje strąki, które przedwcześnie pękają i osypują się, co powoduje straty w zbiorach i pogarsza jakość nasion. Choroba rozprzestrzenia się w wilgotnej, cieplejszej pogodzie pod koniec wegetacji.
Sprawca
Grzyby z rodzaju Alternaria (np. A. brassicae, A. brassicicola)
Objawy
Na liściach powstają ciemno-brązowe do czarnych okrągłe plamy z wyraźną koncentryczną strefowością (tarczowa struktura) i często z żółtym otoczeniem. W wilgotnych warunkach pokrywają je szaro-czarny aksamitny nalot konidiów. Na łodygach i strąkach pojawiają się wydłużone czarne plamy; zaatakowane strąki przedwcześnie dojrzewają, deformują się i pękają. Silnie zaatakowane liście żółkną i przedwcześnie opadają.
Rośliny gospodarze
- Rzepak ozimy i jary
- Gorczyca
- Warzywa kapustne (kapusta, brukselka, brokuły)
- Słonecznik
Warunki rozprzestrzeniania
Grzyb rozprzestrzenia się konidiami przenoszonymi przez wiatr i deszcz. Infekcję wspiera ciepła i wilgotna pogoda (optymalna temperatura wynosi około 18–25 °C) oraz długotrwałe nawilżenie roślin w drugiej połowie wegetacji, szczególnie w czasie dojrzewania strąków. Znaczącym źródłem pierwotnej infekcji jest zainfekowane nasiono oraz pozostałości po zbiorach roślin kapustnych.
Szkodliwość i próg ochrony
Główne straty powstają w wyniku ataku na strąki, ich przedwczesnego pękania i osypywania nasion przed zbiorami i w trakcie zbiorów. Straty w plonach rzepaku, w zależności od intensywności ataku i warunków pogodowych, zwykle wynoszą kilka procent, a przy silnym nacisku mogą być wyższe. Zainfekowane nasiona mają niższą masę tysiąca nasion (HTS) i gorszą zawartość oleju.
Cykl życiowy i źródło infekcji
Grzyb przezimowuje na pozostałościach po zbiorach i w zainfekowanym nasieniu jako mycelium i konidia. Wiosną i latem produkuje nowe konidia, które zapewniają powtarzające się (policykliczne) rozprzestrzenianie się w łanie. Najbardziej podatny jest rzepak w okresie od kwitnienia do dojrzewania strąków.
Substancje czynne do ochrony
Przegląd powszechnie zarejestrowanych substancji czynnych fungicydów. Rejestrację i dawkowanie zawsze weryfikuj w Rejestrze środków ochrony roślin ÚKZÚZ.
- azoxystrobin
- boscalid + dimoxystrobin
- prothioconazole + fluopyram
- difenoconazole
Ochrona i profilaktyka
Pomaga przestrzeganie zmienności upraw z odstępem roślin kapustnych (co najmniej 3–4 lata), wprowadzenie pozostałości po zbiorach do gleby oraz zaprawianie nasion. Ochrona fungicydowa w okresie dojrzewania strąków (często w połączeniu z zabiegiem przeciwko zgniliźnie twardzikowej) ogranicza atak na strąki i osypywanie; rejestracja i dawkowanie preparatów muszą być potwierdzone w Rejestrze środków ochrony roślin. Terminowy i nieprzedłużający się zbiór dodatkowo zmniejsza straty.
Zagrożone rośliny 3
Często zadawane pytania
Które części rzepaku najczęściej uszkadza alternaria?
Z punktu widzenia plonów najwrażliwsze są strąki. Zainfekowane strąki przedwcześnie dojrzewają, pękają i osypują się, co prowadzi do strat tuż przed zbiorami i w trakcie zbiorów. Plamy na liściach i łodygach są zazwyczaj mniej istotne.
Czy alternarioza różni się od czerni rzepakowych tkanek?
Są to pokrewne choroby tego samego rodzaju — czerń tkanek rzepakowych wywołuje głównie Alternaria brassicae. W praktyce objawy i ochrona się pokrywają, a obie choroby zalicza się do alternarioz roślin kapustnych.
Kiedy podejmuje się działania przeciwko alternariozie rzepaku?
Zabiegi kieruje się na okres dojrzewania strąków, kiedy ryzyko infekcji i osypywania jest najwyższe. W praktyce często łączy się je z fungicydowym zabiegiem przeciwko zgniliźnie twardzikowej w czasie kwitnienia do końca kwitnienia.
Czy alternaria przenosi się przez nasiona?
Tak, zainfekowane nasiona są istotnym źródłem zakażenia i przenoszą grzyba na nowe łany. Dlatego zaprawianie nasion i stosowanie zdrowych, certyfikowanych nasion należy do podstawowych działań prewencyjnych.