GAEC (Dobry Stan Rolny i Środowiskowy)
Także: GAEC, warunkowość, cross-compliance
GAEC to obowiązkowe minimalne normy dla każdego wnioskodawcy płatności bezpośrednich WPR — zasady dla gleby, wody, krajobrazu. Naruszenie = sankcja.
GAEC (Good Agricultural and Environmental Conditions, pol. Dobry Stan Rolny i Środowiskowy) to zestaw obowiązkowych norm, które musi spełnić każdy wnioskodawca o płatności bezpośrednie WPR. Wcześniej nazywały się „cross-compliance” / „warunkowość”.
Normy GAEC w Polsce 2024:
- GAEC 1: Utrzymanie trwałych użytków zielonych — zakaz orki TUZ w Naturze 2000 i nieprzekraczanie ogólnokrajowego 5% spadku od 2018 r.
- GAEC 2: Ochrona terenów podmokłych i torfowisk — zakaz odwadniania + ograniczenie orki na obszarach zalewowych.
- GAEC 3: Zakaz wypalania ściernisk — ściernisko można jedynie mulczować / przyorywać / usuwać w balotach.
- GAEC 4: Strefy buforowe wzdłuż cieków wodnych — min. 3 m bez nawozów/pestycydów, wzdłuż ujęć wody 25 m.
- GAEC 5: Zarządzanie glebą przeciw erozji — obowiązkowe pasy przeciwerozyjne / rośliny okrywowe na pochyłych gruntach ornych powyżej określonego nachylenia.
- GAEC 6: Minimalny pokrycie gleby — ściernisko lub roślina okrywowa od 1.11 do 28.02.
- GAEC 7: Zmianowanie upraw — maks. 75% powierzchni tą samą uprawą + zakaz monokultury 4+ lata.
- GAEC 8: Nieprodukcyjne obszary (EFA) — min. 7% powierzchni w elementach krajobrazowych, pasach biocenotycznych, roślinach poplonowych.
- GAEC 9: Zakaz orki w lokalizacjach Natura 2000.
Sankcje za naruszenie:
- Drobne (1× niespełniony GAEC, naprawione do terminu): odliczenie 1%.
- Standardowe: odliczenie 3% z BISS + EKO.
- Poważne (celowe naruszenie): odliczenie 5–15%.
- Powtarzające się: 5% + utrata innych dopłat.
Kontrole: 1–5% wnioskodawców rocznie w formie fizycznej inspekcji + monitoring satelitarny (Copernicus SISAEC, identyfikuje naruszenia GAEC 5/6/7 zdalnie).