Gleba orna — podstawa produkcji rolniczej
Gleba orna to wierzchnia warstwa gleby bogata w substancję organiczną i składniki pokarmowe. Tworzy ją z reguły profil o głębokości 20–30 cm, w którym zachodzi zdecydowana większość aktywności biologicznej.
Gleba orna jest najcenniejszym naturalnym zasobem rolnika. Jest to wierzchnia warstwa gleby o głębokości z reguły 20–30 centymetrów, w której zachodzi zdecydowana większość aktywności biologicznej i w której zakorzenione są uprawiane rośliny.
Skład gleby ornej
Zdrowa gleba orna składa się z czterech podstawowych składników:
| Składnik | Udział (%) | Funkcja |
|---|---|---|
| Cząstki mineralne | 45 | Podpora fizyczna, źródło składników pokarmowych |
| Substancja organiczna | 5 | Składniki pokarmowe, pojemność wodna |
| Powietrze | 25 | Oddychanie korzeni i organizmów glebowych |
| Woda | 25 | Transport składników pokarmowych, procesy fizjologiczne |
Substancja organiczna — kluczowy składnik
Zawartość substancji organicznej (próchnicy) jest decydującym wskaźnikiem jakości gleby. Przeciętna polska gleba orna zawiera 2–4 % substancji organicznej. Przy spadku poniżej 2 % mówi się o degradacji gleby.
Substancja organiczna:
- Wiąże składniki pokarmowe i stopniowo je udostępnia roślinom
- Zwiększa pojemność wodną (1 % substancji organicznej wiąże nawet 20× więcej wody)
- Poprawia strukturę gleby i jej odporność na erozję
- Wspiera organizmy glebowe — dżdżownice, bakterie, grzyby
Zagrożenie erozją
Erozja jest największym zagrożeniem dla gleby ornej. W Polsce ponad 50 % gruntów rolnych jest zagrożonych erozją wodną — czyli spłukiwaniem warstwy ornej podczas opadów deszczu. Przeciętna utrata warstwy ornej wynosi 4,3 t/ha/rok, podczas gdy naturalne tempo tworzenia nowej gleby ornej przebiega w tempie 0,1–0,3 t/ha/rok.
Środki przeciwerozyjne
- Płodozmian — zmianowanie roślin według podatności na erozję
- Bezorkowa uprawa gleby (no-till, strip-till)
- Zadarnianie stoków zagrożonych erozją
- Nasadzenia pasów zadrzewionych i miedz
Uprawa gleby ornej
Głębokość uprawy zależy od uprawianej rośliny:
- Pszenica ozima: 20–22 cm
- Burak cukrowy: 28–32 cm
- Kukurydza: 25–28 cm
- Rośliny strączkowe: 22–25 cm
Trend ostatniego dziesięciolecia zmierza ku minimalizacji uprawy — mniej przejazdów, mniejsza głębokość, zachowanie struktury gleby.